توازن - تحقیقات حسابداری و حسابرسی
وب سایت شخصی جواد پورغفار - ثبت شده در ستاد ساماندهی پایگاههای اینترنتی ایران

مرتبه
تاریخ : یکشنبه 2 مرداد 1390

پول شویی، تطهیر و قانونی جلوه دادن عواید حاصل از رفتارهای مجرمانه می باشد. امروزه پول شویی به دلیل رشد چشمگیر جرایم و اعمال خلاف در سطح جهان، رشد بسیاری یافته است  ...

مقدمه
پول شویی، تطهیر و قانونی جلوه دادن عواید حاصل از رفتارهای مجرمانه می باشد. امروزه پول شویی به دلیل رشد چشمگیر جرایم و اعمال خلاف در سطح جهان، رشد بسیاری یافته است بطوریكه به یكی ازمعضلات حاد اقتصاد جهانی تبدیل شده و رشد و توسعه اقتصاد جهانی را مورد تهدید قرار داده است. به همین دلیل عزم جامعه بین المللی بر مبارزه با آن متمركز شده است و تدابیرمختلفی را برای نیل به این امر بكار برده اند. در ایران نیز مدتی است كه توجه ها به سمت آن جلب شده است. در این مقاله به شناسایی موضوع و راههای مبارزه با آن پرداخته خواهد شد.
پول شویی یك فعالیت غیرقانونی است كه در طی انجام آن، عواید و درآمدهای ناشی از اعمال خلاف قانون، مشروعیت می یابد. به عبارت دیگر پولهای كثیف ناشی از اعمال خلاف به پولهای تمیز تبدیل گردیده و در بدنه اقتصاد جایگزین می شود.
این عمل، یك روش معمول و منطقی برای بدست آوردن سود از فعالیتهای غیرقانونی برای مجرمان می باشد. پول شویان كسانی هستند كه یا خود اعمال خلاف را انجام داده و پولهای ناشی از آن را تطهیر می كنند و یا افرادی هستند كه پولهای خلاف را بطور آگاهانه یا نا آگاهانه در سیستم مالی و اقتصادی كشور وارد میكنند.
خلافكاران از طیف وسیع اعمال غیر اخلاقی و غیر قانونی مانند قاچاق مواد مخدر، تقلبات، ثروتهای قابل مصادره، گروگانگیری، قمار و همچنین اهدای پول به سازمانهای تروریستی و حتی تقلبات مالی در اینترنت و یا دیگر ابزار اطلاع رسانی سودهای كلانی را بدست می آورند. وچون ردپای این افراد در معاملات مالی و بانكی به صورت زنجیروار در وجوه پس انداز شده آنها آشكار می گردد، بنابراین مجرمان از ابزارهای مالی مانند چكها، كارتهای اعتباری (credit card) و كارتهای هوشمند (smart card) اجتناب كرده و به استفاده از پول نقد رو می آورند. پول نقد نیز به علت عدم مزیت نسبت به سایر ابزارهای مالی مانند حجم بالا، مشكلات در حمل و نقل و كاهش قدرت خرید در طول زمان به ناچار به پول شویان داده می شود تا در طی مراحلی به شبكه اقتصادی كشور وارد گردد.
پول شویی چیست؟
  پول شویی زمانی اتفاق می افتد كه درآمد های كسب شده توجیه قانونی ندارد و برای اینكه از حالت غیر قانونی خارج شوند و مشكل پولهای معمول را به خود بگیرند، به وسیله پول شویی تطهیر می شوند .
  پول شویی به مجموعه عملیاتی گفته میشود كه شخص یا اشخاص حقیقی یا حقوقی برای مشروعیت بخشیدن به درآمدهای نامشروع آن عملیات انجام می دهند . انواع پولهایی كه می تواند به صورت نا مشروع در جامعه مطرح باشد، به سه گروه پولهای كثیف و یا پولهای آغشته به خون ، پولهایی سیاه و پولهای خاكستری تقسیم می شود .
به سه گروه پولهای كثیف و یا پولهای آغشته به خون ، پولهایی سیاه و پولهای خاكستری تقسیم می شود .
پولهای خاكستری ، درآمدهای حاصل از فروش كالا و یا انجام دادن كارهای تولیدی است، ولی از نظارت دولت پنهان می ماند و دولت از آنها بی اطلاع است كه معمولا“ برای فرار از مالیات  این كارها را انجام می دهند .
پولهای سیاه پولهای حاصل از قاچاق كالا است ، به طوری كه درآمدهای حاصل از قاچاق كالا و شركت در معاملات پر سود دولتی كه خارج از عرف طبیعی در صورت می گیرد، باعث پیداش این پول می شود پولهای كثیف یا پولهای آغشته به خون ، مربوط به نقل و انتقال مواد مخدر است .
اگر درخصوص این سؤال كه «پول شویی چیست؟»  از مردم نظرسنجی كنید، پاسخ اكثر آنها این است چیزی نمی دانند. چنین پاسخی از سوی مردم یكی از مشكلات دولت در مقابله با این جرم است. به نظر می رسد جرمی بدون قربانی است. پول شویی هیچ یك از وضعیت های ناگواری كه همراه با دزدی یا هرگونه ترس از جنایت خشونت آمیز كه بر اذهان اثر می گذارد را ندارد. اما می توان گفت پول شویی فقط پس از ارتكاب جرم های مشهوری ازقبیل دزدی، سرقت یا معامله قاچاق مواد مخدر روی می دهد. عدم ا طلاع مردم از پول شویی عادی است، كه همین امر مسئله را به مشكلی نامحسوس و درنتیجه صعب العلاج مبدل می سازد.
پول شویی فرآیندی است كه ازطریق آن مبلغ زیادی پول را كه به صورت غیرقانونی از قاچاق مواد مخدر، فعالیت های تروریستی یا جرایم سنگین دیگر كسب شده، به صورت قانونی جلوه دهند. پول شویی در تسهیل دست یابی به اهداف قاچاقچی مواد مخدر، تروریست، جرایم سازمان یافته، دلالان داخلی، مالیات گریزان و همچنین افراد بسیار دیگری كه می خواهند توجه مقامات را از چگونگی كسب ثروت های بادآورده خود از فعالیت های غیرقانونی دور كنند، نقش اساسی دارد.
مراحل پول شویی:
اولین مرحله در چرخه پول شویی، سرمایه گذاری است. پول شویی تجارتی نقدینگی است كه مبالغ عظیمی پول را از فعالیت های غیرقانونی ایجاد می كند (برای مثال: خرید و فروش خیابانی مواد مخدر كه پرداخت ها به صورت نقد در مبالغ كم صورت می گیرد). پول ها وارد سیستم مالی یا اقتصاد خرد شده یا به صورت قاچاق از كشور خارج می شوند.
هدف پول شویان، خارج كردن پول از محل كسب شده است تا بدینوسیله از ردیابی مقامات رسمی دور بماند و درنتیجه آن را به صورت های دیگر همانند چك های مسافرتی، سفارشات پستی و غیره تبدیل می كنند.
لایه بندی كردن: در روند لایه بندی كردن، اولین تلاش برای پنهان سازی یا تغییر شغل منبع مالكیت سرمایه ها از طریق ایجاد لایه های پیچیده معاملات مالی می باشد كه مانع ردیابی حسابرسی می شود و نوعی بی هویتی ایجاد می كند. هدف لایه بندی، جدانمودن پول های غیرقانونی از منبع جرم است كه عمداً با ایجاد شبكه ای پیچیده از معاملات مالی با قصد پنهان سازی از هرگونه روند حسابرسی همچون منبع و مالكیت وجوه صورت می گیرد.
نمونه بارز این مسئله این است كه با جابجایی پول ها به داخل و خارج حساب های بانكی خارج از كشور كه متعلق به سهام بی نام شركت های سوری می باشد، لایه بندی هایی ازطریق انتقال سرمایه به طور الكترونیكی صورت می گیرد. با این فرض كه بیش از  500000 انتقالات الكترونیكی صورت می گیرد و نمایانگر بیش از یك تریلیون دلار انتقال وجوه به طور روزانه از طریق الكترونیكی است كه اغلب آن قانونی است. اطلاعات واضح و كافی درمورد هریك از انتقالات الكترونیكی مبنی بر اینكه دریابیم پول رد و بدل شده كثیف است یا تمیز وجود ندارد.
بنابراین روشی عالی برای پول شویان تلقی می گردد كه می توانند پول كثیف خود را جابجا نمایند. سایر روش هایی كه از سوی پول شویان مورداستفاده قرار می گیرد عبارت است از معاملات پیچیده با سهام، كالا و معاملات كارگزاران بازارهای آتی با فرض حجم خالص معاملات روزانه و میزان بالایی از منابع بی نام موجود شانس ردیابی معاملات بسیار ناچیز می باشد.
ادغام كردن: آخرین مرحله در چرخه پول شویی، ادغام كردن است. مرحله ای كه پول با سیستم مالی و اقتصادی قانونی ادغام شده و با تمامی دارایی های دیگر در این سیستم یكسان می شود. پول شویان پول پاك شده را در اقتصاد ادغام نموده و وانمود می نمایند كه از راه قانونی بدست آمده است. با انجام این مرحله، تشخیص قانونی یا غیرقانونی بودن ثروت بسیار مشكل است. روش های متداول پول شویان در این مرحله از عملیات بدین صورت است:
تأسیس شركت های سوری در كشورهایی كه حق پنهان كاری در آنها تضمین می شود. پس آنها قادر هستند طی یك معامله قانونی آتی از پول شسته شده به خودشان وام دهند. به علاوه، برای افزایش سود خود، خواستار كاهش مالیات بر بازپرداخت های وام هستند و در ازای وامی كه می گیرند برای خود بهره قائل می شوند.
فرستادن فاكتورهای غلط صادراتی- وارداتی كه كالاها را بیش از قیمت واقعی نشان می دهد، به پول شویان اجازه می دهد پول را از یك شركت یا كشور به جای دیگری جابجا كنند، درحالی كه فاكتورها كه ظاهراً منبع پول را نشان می دهند در مؤسسات مالی گنجانده می شود.
روش ساده تر این است كه پول (به وسیله انتقال الكترونیكی) از بانك پول شویان به یك بانك قانونی انتقال داده شود، زیرا از بانك های دردسترس به سادگی می توان به عنوان پایگاه های مالیاتی استفاده كرد.
موضوع پول شویی از لحاظ واژه شناسی ، اولین بار پس از رسوایی «واتر گیت» مطرح شد. لیكن این پدیده اصولا“ همزمان با پیدایش پول و رواج نظام پایه پولی ، مد نظر متفكران اقتصادی ـ سیاسی قرار گرفته است .
در حقیقت روند پول شویی و دلیل انجام آن بستگی به شرایط اقتصادی جامعه دارد . معمولا“ در جوامع دیكتاتوری ، سیاستمدارانی هستند كه پولهای كثیف را بدست می آورند . بامطالعه تاریخ متوجه می شویم كه بسیاری از سیاستمداران هم از این پدیده دراهداف سودجویانه خود زمینه های استفاده های نابجا از فعالیتهای غیر رسمی را داشته اند . این شرایط در كشورهایی كه اقتصاد متمركز دولتی در آن جریان دارد، درآمدهای نا مشروع و غیر قانونی نیز از این طریق بدست می آید كه برای سالم سازی و تطهیر آن اقدام به پول شویی می كنند.
      برای مثال بعضی از دولت های پیشین كشورهای كمونیستی مثل رئیس جمهور لهستان 5/1 میلیارد دلار از طریق نقل و انتقال غیر قانونی پول بدست می آورد و در چین كارخانه موتور سیكلت سازی یك میلیارد دلار پول شویی داشته است .
بررسی نظام اقتصادی كشورها نشان می دهد كه هر چه از یك سیستم اقتصادی رقابتی متكی به مالكیت فردی دور شویم ، شرایط مناسب تری برای چنین اعمالی به وجود می آید و این یك اصل كلی است .
 ـ مراحل عملیات پول شویی
1ـ ایجاد پول غیر قانونی
      معمولا“ پول غیر قانونی از سوی بنگاههای غیر مشهور و غیر رسمی و اشخاصی كه در رابطه با این بنگاهها به صورت غیر قانونی فعالیت دارند تولید می شود. این بنگاهها معمولا“ از طریق روشهای غیر مجاز و ارتباط با مسئولان پر نفوذ كالاهای ارزشمند و یا خدمات ویژه ای را خارج از رویه معمول و با سقفی بیش تر از میزانی كه تعیین شده است دریافت می كند و معمولا“ با استفاده از روشهای برنامه ریزی شده برای فرار از پرداخت مالیات ، پول غیر قانونی را بیشتر رواج می دهند.
در كشورهایی كه توزیع با روش یارانه ای صورت می گیرد و یا از مراكز غیر قابل حسابرسی حمایت می شود، فضای مطلوبی برای رواج پول غیر قانونی فراهم می شود ورانت خواران حداكثر بهره برداری را از تفاوت قیمت مصوب و قیمت آزاد به عمل می آورند .
 2ـ سند سازی مالی
      معمولا“ پول غیر قانونی از طریق بنگاهها و واسطه های مالی غیر مجاز و غیر متعهد به مقررات نظام بانكی و با استفاده از اسناد جعلی وارد شبكه بانكی می شود .امكان جلوگیری از این جریان به خصوص با گسترش فن آوری الكترونیك ، مشكل است ، لیكن همین فن آوری قادر است كه درآینده ای نزدیك به نحو رضایتبخشی ، طرفهای اصلی و صاحبان واقعی منابع مالی را به طور دقیق شناسایی كنند.
      بدیهی است استفاده از هر نوع فن آوری جدید ، در مراحل اولیه با مشكلاتی مواجه خواهد بود، لیكن به تدریج كه جوامع استفاده از فن آوری الكترونیك را قانونمند می كنند، ابهامات در رابطه با فرآیند پول شویی كاسته خواهد شد و برعكس تفكر برخی بانكداران ، می توان امیدوار بود كه بتدریج با قبول مقررات بین المللی در زمینه بانكداری الكترونیك ، این مشكل نیز نسبت به وضعیت متداول كاهش یابد .
     در این خصوص آنچه باید مورد تأمل قرار گیرد ، بازسازی فضایی است كه مؤسسات واسطه مالی می توانند درآن به صورت قانونی رشد كنند ، بدیهی است در صورت حمایت مستقیم یا غیر مستقیم از انحصارهای بزرگ دولتی ، به خصوص در زمینه مالی، عرضه كنندگان و تقاضا كنندگان وجوه مالی به ناچار به بازار سیاه كشیده خواهند شد و در نهایت با گسترش نهادهای مالی غیر متشكل و زیر زمینی ، فضای تاریك و غیر قابل كنترلی برای پول شویی به وجود خواهد آمد.
      هرگز نباید با بازارهای غیر متشكل پول ـ جز حالتهای استثنایی ـ بصورت مستقیم برخورد شود ، بلكه با تشویق و حمایت از واسطه های مالی سالم و با بهره برداری از مشورتهای این نهادها می توان زمینه را برای از بین بردن پول شویی فراهم كرد.
      تضعیف پایگاههای واسطه های مالی غیر متشكل ، همزمان با ایجاد فضای آزاد معاملاتی ، عملیات پول شویی را با مخاطراتی رو به رو خواهد كرد. در صورتی كه نتوان بین اشخاص و واسطه های مالی شفافیت قابل قبولی برقرار كرد ، نوعی « اختلاط مالی» پدید می آید كه فرآیند پول شویی را تسهیل می كند.


3ـ اختلاط مالی
      اختلاط مالی ، پیچیده ترین مرحله از فرآیند پول شویی است ، زیرا در این مرحله كه معمولا“ مبادلات پولی از طریق نهادهای واسطه و یا كارگذاران مالی صورت می گیرد ، به سهولت سر نخ اصلی مبادله ، یعنی عرضه كنندگان پول در ابهام قرار می گیرند.
      پیچیدگی اختلاط مالی زمانی كه داد و ستد جنبه بین المللی پیدا می كند به مراتب افزایش می یابد، زیرا در بسیاری از كشورها ، مقررات بین المللی در رابطه با پول شویی به تصویب نرسیده است و یا رعایت نمی شود.
از این رو كسانی كه از طریق پول شویی به مبادلات مواد مخدر و یا قاچاق كالا می پردازند در واقع با اختلاط پولهای آلوده ، مجددا“ با قدرت بیشتری نهادهای سالم و واقعی هر كشور را نشانه گرفته اند . گاهی كسانی كه به محافل تصمیم گیری نزدیك می شوند ، با استفاده از رانت اطلاعاتی ثروت قابل ملاحظه ای را بدست می آورند این مسئله نیز باید نوعی «پول شویی ضمنی» تلقی شود .
      در هر حال ، وقتی از طریق رانت اطلاعاتی ثروتی به وجود می آید و با سایر منابع بانكها و مؤسسات اعتباری مخلوط می شود ، بلافاصله جناح سیا سی تحت تأثیر خود را تقویت خواهد كرد و در این حال مبارزه با مسئله پول شویی تا حدود زیادی دشوار خواهد شد .
4ـ تشویق پول شویی
      فرض می كنیم كه منابعی از طریق دزدی و یا خرید و فروش كالاهای قاچاق و غیر مجاز ، تحصیل كرده ، با سپرده گذاری در شبكه بانكی و با استفاده از خدمات بانكی ، بتواند از طریق روشهای قانونی  مثل سایر افراد عملیات بانكی در جهتی كه می خواهد انجام دهد . تا زمانی كه صاحبان غیر قانونی پول با فریب مجریان قانون به عملیات خود مبادرت می ورزند ، پول شویی یك مسئله ساده است ، (لیكن پس از اینكه صاحبان غیر قانونی پول برخورد قانون و  شكل دادن آن به نفع خود دسترسی پیدا كند ـ مثل كشورهای آمریكای لاتین ـ آنگاه با مسئله پول شویی شتابنده مواجه خواهیم بود .)  در هر حال موضوع پول شویی در ابتدا ممكن است موردی و تحت تأثیر عوامل مختلف آسیب شناختی روی دهد . این مسئله نیز مثل اكثر آسیبهای اجتماعی قابل رفع است ، لیكن زمانی كه پول شویی به عنوان یك هدف سازمان یافته سیاسی مشروعیت پیدا كند ، در آن صورت آتشی فراگیر ، دامن همه جامعه را شعله ور خواهد ساخت . امروزه این هجوم سرطان پولی كه بلافاصله موجب تشكیل تومورهای مختل كننده اقتصادی می شود، تحت عنوان پول شویی مطرح شده است .
آمار مربوط به پول شویی
      با آنكه با توجه به ویژگی خاص فرایند پول شویی ، آمار و اطلاعات مربوط به آن در خارج از حوزه طبیعی آمارهای اقتصادی كشورها قرار دارد با این حال آمارهای تقریبی و مقدماتی در این باره همراه با سایر ارقام اقتصاد زیر زمینی داده شده است . به عنوان مثال در مورد ارقام پول شویی صندوق بین المللی پول (IMF) برآورد كرده است كه حجم كل پول شویی در دنیا مبلغی حدود 2  تا  5 در صد تولید نا خالص داخلی دنیا است این مقدار با توجه به ارقام تولید ناخالص داخلی سال  1996  بیانگر آن است كه حجم پول تطهیر شده در جهان در سال مذكور در حدود 590 میلیارد دلار تا  5/1  تریلیون دلار آمریكا بوده است .
      تنها حد پایین ارقام یاد شده معادل ارزش كل تولیدات اقتصادی كشوری به اندازه اقتصاد اسپانیا است . این حجم عظیم پول شویی می تواند بیانگر تأثیرات منفی بالقوه ای باشد كه بر اقتصادكشورها و اقتصاد جهانی خواهد بود . پولشویی موجب فساد اقتصادی در جوامع می گردد
پولشویی یكی از عواملی است كه موجب فساد اقتصادی جوامع می گردد و آنان را ازپیشرفت وتوسعه اقتصادی باز می دارد همچنان كه در بسیاری از كشورها شاهد ضعف فعالیت اقتصادی به خاطر استفاده از پول های نامشروع هستیم .
اما آنچه چهره پولشویی را بیش از بیش زشت جلوه می دهد دستگاه های تبهكاری و انجام عملیات بانك ها توسط آنهاست كه گاه به عنوان جریانی خارج از نظام اقتصادی موجب فلج شدن چرخه های پولی و مالی كشورها می شود .
تعریف پولشویی :
درمتن كامل مقررات بانك مركزی و در پیشگیری از پولشویی اینگونه تعریف شده است  1- تحصیل و نگهداری یا استفاده از مالی كه به طور مستقیم یا غیر مستقیم در نتیجه ارتكاب جرم حاصل شده است .
2- معاونت با شخص یا اشخاص دیگر به منظور تبدیل یا انتقال مالی كه به طور مستقیم یا غیرمستقیم درنتیجه ارتكاب جرم حاصل شده است .
به طوركلی می توان گفت : از روند جریان انداختن درآمدهایی كه فشار غیرقانونی دارند در اقتصاد كشورها به عنوان پولشویی یاد می شود .
پول های كثیف :
درآمدهای نامشروع كه به پول های كثیف معروف است را می توان به سه دسته تقسیم
كرد .
پول سیاه : درآمدهایی كه از راه قاچاق كالا و مواد مخدر و ثروت های نامشروع دیگر به دست می آید .
پول های خونین : به اقدامات ضد بشری و خیانت كارانه اطلاق می شود .
پول های خاكستری: به در آمدهایی گفته می شود كه ازكانال هایی زیر زمینی و پنهانی به دور از چشم مأموران حكومتی به دست می آید .
ایران و پول شویی :
زمینه پیدایش پول های خاكستری دركشورهایی كه اقتصاد آن ها بیشتر درحوزه دولت قرار دارد و دولت سازمان دهنده منافع اقتصادی به شمار می رود بیشتر است و از آنجایی كه اقتصاد ما هنوز در حوزه دولت قرار دارد پیدایش پول های خاكستری فراهم تر از انواع درآمدهای غیر قانونی است .
دكتر صباحی استاد اقتصاد دانشگاه فردوسی در این باره گفت : پول های خاكستری به اعمالی چون زیرمیزی خواری ، فرار از مالیات اطلاق می شود و چون در ایران هنوز مالیات به عنوان یكی از اركان اصلی اقتصاد تعریف نشده است و بسیاری از افراد از پرداخت آن سر باز می زنند .دكتر صباحی خاطر نشان كرد : پولشویی عملیاتی است كه در سیستم بانكی رخ می دهد و شامل ورود پول های نامشروع و تزریق آن به چرخه اقتصاد می گردد و از مهم ترین موانع اقتصادی به شمار می آید .
وی افزود : اگر پولشویی ادامه داشته باشد سبب پیدایش فاصله طبقاتی ایجاد بازار اشتراكی پول می گردد و تأثیری نامطلوب بر امنیت سرمایه گذاری و فعالیت های اقتصادی می گذارد .
آمارهایی از پولشویی :
آمارها نشان می دهد حجم پولشویی در دنیا سالانه 500 میلیارد دلار است این درحالی است كه كشورهای نیجریه و روسیه بیش از كشورهای دیگر مشكوك به پولشویی هستند وكشورهای اروپایی و آمریكایی كمترین را دارند درحال حاضر در140 كشورجهان قانون مبارزه با پولشویی وجود دارد این درحالیست كه دركشور ما قانون مبارزه با پول شویی تصویب نشده است .
صندوق های قرض الحسنه ازجمله جاهایی هستندكه می توانند مورد طمع پول شویان قرار گیرند زیرا در سیستم های خود فعالیت شناسنامه داری انجام نمی دهد. و می توانند آن ها را از اهداف اصلی خود منحرف كنند.
راهكارهای مبارزه با پول شویی :
آگاهی عمومی اجتماع از تخلفات مالی و بسیج شدن وسایل ارتباط جمعی سیاست گذاری مناسب كشور اجرای مقررات و قوانین مشخص وتلاش و جدیت مسوولین در این زمینه می تواند از جمله راهكارهای مبارزه با پول شویی باشد.
انواع پول شویی
با توجه به متنوع بودن روشهای كسب سود از اعمال خلاف، بالطبع شیوه های تطهیر پول نیز پیچیده و متنوع خواهد بود. به عبارت دیگر شیوه های پول شویی، به عواملی چون نوع خلاف انجام شده، نوع سیستم اقتصادی و قوانین ومقررات كشوری كه در آنجا خلاف صورت گرفته و نوع مقررات كشوری كه درآنجا پول تطهیر می شود، بستگی دارد. از معمولیترین و مهمترین روشهای پولشویی این است كه پول شویان برای كاهش جلب توجه مجریان قانون به عملیات پول شویی، مقادیر زیادی پول نقد را به مقادیر كوچكی تبدیل نموده و یا بطور مستقیم در بانك سرمایه گذاری كرده و یا با آن ابزارهای مالی چون چك، سفته و غیره خریده و در مكانهای دیگر سپرده گذاری می كنند.
ازشیوه های دیگر تطهیر پول می توان به سرمایه گذاری موقت در بنگاههای تولیدی - تجاری قانونی، سرمایه گذاری در بازار سهام و اوراق قرضه، ایجاد سازمانهای خیریه قلابی، سرمایه گذاری در بازار طلا و الماس، شركت در مزایده های اجناس هنری و كالاهای قدیمی و انتقال پول به كشورهای دارای مقررات بانكی آزاد مثل كشور سوئیس اشاره نمود. به صورتی كه پول كثیف زمانی كه در فعالیتهای قانونی وارد شده وسرمایه گذاری شود، در طول گردش و دست بدست شدن با پولهای تمیز مخلوط می شود، بطوری كه دیگر شناسایی آن ناممكن می گردد. مراحل عملیات پولشویی بطور معمول در 3 مرحله مكان یابی (Placement)، طبقه بندی یا لایه لایه كردن (Layering) و ادغام (Integration) انجام می پذیرد. مكان یابی به مرحله ای گفته می شود كه پول نقد بطور فیزیكی وارد سیستم مالی می شود. این مرحله در هنگام سپرده گذاری پولهای غیر قانونی در نهادهای مالی اتفاق می افتد. طبقه بندی یا لایه لایه كردن مرحله ای است كه در طی آن درآمدهای نامشروع با یكسری فعالیتهای مبادلاتی به منظور تغییر وضعیت بین وجوه منابع غیر قانونی به اجرا در می آید. به عنوان مثال، نقل و انتقال وجوه بین بانكها جزء این مرحله محسوب می گردد. در مرحله ادغام ، وجوه غیر قانونی با یكسری فعالیتهای تجاری و قانونی به بدنه اصلی اقتصاد تركیب می گردد و در موسسات تجاری قانونی سرمایه گذاری می شود . یكی از روشهای جدید پول شویی از طریق سیستمهای پرداخت شبكه ای (Cyberpayment Systems) می باشد. در این سیستم ها، پرداخت از طریق شبكه اینترنت، شبكه های محلی، ماهواره ای و یا از طریق موبایل صورت می گیرد. پول شویان، بدلیل شرایط خاص این شبكه ها مانند نقل و انتقال بدون واسطه پول و بی نام بودن نقل و انتقالات وجوه و گسترش این نوع سیستم پرداخت در سطح جهان، مراحل گوناگون پولشویی را از این طریق انجام می دهند.
اثرات پول شویی بر اقتصاد كلان
با توجه به فعالیتهای غیر قانونی و بزهكارانه وسیع در دنیا، حجم بزرگی از پولهای در جریان دنیا، پولهای كثیف می باشند. در قطعنامه ای كه در ژوئن سال 1998 در مجمع عمومی سازمان ملل متحد تصویب گردید، تخمین زده شد كه سالانه دست كم 2 میلیارد دلار پول تطهیر می گردد. در نتیجه، وجود این حجم وسیع پول كثیف ناشی ازعملیات پول شویی بالطبع اثرات زیادی درسطح اقتصاد كلان خواهدگذاشت. افزایش پول شویی و جرم و جنایت سبب كاهش تقاضای پول و كاهش معینی در نرخ سالانه GDP می شود. همچنین رشد فعالیتهای زیر زمینی بعلت رشد پول شویی، به دلیل عدم ثبت در GDP سیاستهای اقتصادی را تحت تاثیر قرار می دهد. علاوه بر این پول شویی بر توزیع درآمد در سطح جامعه نیز تاثیر می گذارد. در سطوح وسیع، فعالیتهای غیر قانونی نهفته، درآمد را از پس انداز كنندگان بزرگ به سمت سرمایه گذاران و پس انداز كنندگان كوچگ و یا از سرمایه گذاریهای شفاف به سمت سرمایه گذاریهایی پر ریسك و با كیفیت پایین هدایت می كند و در نتیجه بر رشد اقتصادی تاثیر خواهد گذاشت. همچنین پول شویی سبب آلودگی مبادلات قانونی خواهد شد. بدین صورت كه اعتماد به بازارها و مبادلات قانونی به دلیل آلودگی ناشی از سطح وسیع اختلاس و كلاهبرداری ها مورد تردید قرار خواهد گرفت. همچنین یكی از اثرات منفی پول شویی، فرار سرمایه به صورت غیر قانونی از كشور می باشد. بدین صورت كه پولهای خلاف برای تطهیر و سرمایه گذاری به كشورهای توسعه یافته غربی منتقل می شوند.
روشهای مبارزه با پولشویی
مبارزه با پول شویی مقوله ای كه مجلس هفتم باید به آن توجه ویژه نماید تا امنیت و ثبات اقتصادی را برای جامعه به ارمغان آورد.
پولشویی معمولا به عنوان فرآیندی پنهان نما تعریف می شود كه به منابع غیرقانونی یا كاربرد و استفاده از درآمدهای ناشی از فعالیتهای بزهكار و غیرقانونی مشروعیت بخشیده و متعاقب آن درآمدهای مزبور را لباس قانونی پوشانده و قیافه درست و مشروع به آن می دهد.
بنابراین فریبكاری و تقلب در این فرآیند قلب و مركز پولشویی است. در واقع تطهیر پول اقدامی برای استفاده قانونی از پولهای كثیف (حاصل از فعالیتهای غیرقانونی مانند قاچاق موادمخدر، اسلحه و...) است كه روند طبیعی فعالیتهای اقتصادی را مختل كرده و به مخاطره می اندازد.
مبارزه با پول شویی امروزه بعنوان یك مشی جهانی توسط همه كشورها در دستور كار مجالس و دولتهای آنها قرار گرفته است و به عقیده صندوق بین المللی پول برای ایجاد شرایط پایدار و شفاف سازی اقتصادی مبارزه با پدیده پول شویی یك امر لازم و ضروری است.
بطوركلی شفاف نبودن امورمالی و فقدان سیستم نظارتی قوی، مهمترین عامل برای رواج پول شویی است. فروش موادمخدر تأمین كننده عمده منابع مالی است كه از طریق پول شویی وارد چرخه اقتصادی می شود. علاوه بر آن امروزه فروش غیرقانونی اسلحه، قاچاق انسان، فحشا، اختلاس و ارتشا فعالیتهای تروریستی و تقلبها در امور مالی (بازار سهام و سرمایه و...) مجرایی هستند كه تأمین كننده منابع و ثروتهای غیرقانونی است كه از طریق پول شویی به تطهیر پول می پردازند. به عقیده برخی كارشناسان هراندازه اقتصاد از شرایط رقابتی بیشتر فاصله بگیرد، بستر برای گسترش فعالیتهای پول شویی آماده تر و گسترده تر خواهد شد. بدین ترتیب كشورهای دارای بازارهای غیررسمی (اقتصاد زیرزمینی)، نظام اداری ناسالم و ناكارآمد، نظام مالی غیرشفاف و دستگاه های نظارتی ضعیف هستند استعداد بیشتری برای گسترش اقدامات پولشویی دارند. بنابراین كشورهای در حال توسعه بیشتر از كشورهای پیشرفته برخوردار از نظام اداری و نظارتی قوی، مستعد این پدیده هستند آنچه مسلم است اینكه مهمترین خطر پولشویی، تهدید اقتصاد ملی و غیراجرایی شدن سیاستهای اقتصادی و اجتماعی است. كاهش بودجه دولت از جنبه درآمدهای مالیاتی، نوسان جریان سرمایه، نرخ ارز و نرخ بهره و ... سبب می شود كه سیاستهای اقتصادی كارآمدی خود را از دست بدهد و بازار رقابت بیش از پیش خارج شده و فعالان اقتصادی و كارآفرینان توان رقابت و سرمایه گذاریهای مولد را از دست بدهند و با این روند بازده اقتصادی در هر مرحله كمتر از قبل گردد. گسترش فساد اداری و رشوه خواری و اختلاس، كاهش اشتغال مولد، اختلال در روند سرمایه گذاری، بی ثباتی و ناپایداری اقتصادی، رشد تورم و افزایش فاصله طبقاتی و... از پیامدهای زیانبار پدیده مذموم پولشویی است كه از جنبه های اقتصادی و اجتماعی بروز تنشهای گسترده ای در جامعه را سبب می شود. از آنجا كه پول خاصیت ذخیره سازی دارد و می توان منابع مالی را پس انداز و مصرف را به تأخیر انداخت، منابع پس انداز شده از طریق واسطه های مالی مانند بانكها و موسسات اعتباری برای سرمایه گذاری جدید در اختیار متقاضیان سرمایه (سرمایه گذاران) قرار می گیرد. اگر بخشی از پول در اختیار افراد ناصالح قرار گیرد و سپس بتواند وارد شبكه بانكی گردد، قادر خواهد بود كه ظاهری قانونی پیدا كند.
بنابراین در جوامعی كه برای نظام بانكی منشأ پول مورد سؤال نیست، منابع حاصل از فعالیتهای غیرقانونی به سهولت می تواند وارد شبكه بانكی شده و تطهیر گردیده و از آن خارج گردد.
تطهیر پول دارای مراحلی است شامل ایجاد پول غیرقانونی، سندسازی، اختلاط مالی و تشدید و استقرار دوباره پولشویی كه مهمترین این مراحل، مرحله اختلاط مالی می باشد. تقریباً در تمامی كشورهای مستعد برای پولشویی این مراحل وجود دارد در كشورهای با نظام اطلاعاتی ضعیف و دستگاه های نظارتی ناكارآ، بنگاه های اقتصادی غیرقانونی با استفاده از روشهای غیرمجاز و ارتباط با مسئولان ذینفوذ، به خدمات ویژه ای دسترسی پیدا می كنند و با استفاده از روشهای برنامه ریزی شده برای فرار مالیاتی، پول كثیف را در عرصه اقتصادی تطهیر نموده و به جریان می اندازند.
در همین حال نظام یارانه ای برای برخی كالاها در كشورهای روبه رشد سبب می شود كه رانت خواران با استفاده از تفاوت قیمت مصوب و بازار آزاد، از پولهای غیرقانونی بیشتر استفاده نمایند.
با توجه به آمارهای جهانی سالانه 500 میلیارد تا 5/1تریلیون دلار درآمد ناشی از خرید و فروش موادمخدر و سایر جرایم سازماندهی شده به روشهای مختلف به دارایی های قانونی تبدیل می شود. همچنین براساس وجوه پولی بین المللی، پولشویی چیزی حدود 2 تا 5 درصد محصول ناخالص داخلی كشورهاست.
براساس آمار سال 1996 این درصد نشان می دهد كه پولشویی میزانی بین 590 میلیارد تا 5/1 تریلیون دلار است، یعنی كمترین مقدار پولشویی رقمی معادل كل تولید اقتصادی كشوری مانند اسپانیاست.
آمار انتشاریافته از سوی سازمان همكاری اقتصادی و توسعه نشان می دهد كه در دانمارك مبارزه با پولشویی رتبه اول را در جهان داراست و در مقابل اتریش و سوئیس بیشترین زمینه ها برای پولشویی بوده و بعنوان بهشت، پولشویی در جهان مطرح هستند در اتحادیه اروپا قانون مبارزه با پولشویی در سال 1991 تصویب شد و براساس این قانون، احراز هویت مشتریان در دادوستدهای بیش از 15 هزار یورو، نگهداری اسناد تا 5 سال و گزارش موارد مشكوك ضروری اعلام شده است.
در آمریكا نیز قوانین تدوین شده بر ضد پولشویی 176 فعالیت را به عنوان فعالیتهای غیرقانونی مطرح و هر نوع موجودی و یا پولی كه با عناوین مذكور وارد ایالات متحده و یا از آن خارج شود جرم محسوب و توقیف خواهد شد. توجه به پولشویی بخصوص بعد از عملیات 11 سپتامبر 2001 بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت.
كشورما برای دستیابی مؤثر به یك نظام اقتصادی سالم به قوانین و مقررات بازدارنده علیه مفاسد اقتصادی نیازمند است در این راه مجلس هفتم وظیفه خطیری را برعهده خواهد داشت زیرا برای حل مسایل و مشكلات اقتصادی و معیشتی مردم باید بدنبال علل بود نه معلول.
اگر مجلس هفتم به همراه بانك مركزی و وزارت اقتصاد و سیستمهای نظارتی مانند دیوان محاسبات و بازرسی همت گمارد و پیرو قانون تصویب شده در مجلس ششم تمام توان خویش را در جهت ارائه راهكارهای اجرایی آن بكار بندد و از سازمانهای نظارتی خود (كمیسیونهای تخصصی مجلس و دیوان محاسبات و...) با تمام قوا استفاده نماید می تواند در جهت بهبود اقتصادی مردم و كنترل تورم و سرمایه گذاری مولد كشور نقش بسزایی ایفا نماید. كشورهایی كه بازار گسترده غیررسمی، نظام اداری ناكارآمد، نظام مالی غیرشفاف و كمبود منابع مالی دارند، مستعدترین كشورها برای عملیات پولشویی هستند كه در این میان كشور ما بحمدالله و بزعم بسیاری از مسئولین از لحاظ منابع مالی و انسانی كمبودی ندارد ولی توجه به سایر موارد ضرورت دارد.
آمارهای غیررسمی حكایت از آن دارد كه سالانه نزدیك به 6 میلیارد دلار كالای قاچاق از مبادی ورودی غیرگمركی و غیررسمی وارد كشور می شود. در بحث موادمخدر در برخی سالها درآمد این كالا از درآمد نفت كشور بیشتر بوده است. 2 تن موادمخدر روزانه در كشور مصرف می شود و رقم فروش آن به 400 هزارمیلیارد ریال می رسد. براساس آمارهای سازمان ملل بزرگترین تولیدكننده تریاك و هروئین جهان افغانستان می باشد كه دو سوم تولیدات را شامل می شود كه 80 درصد تریاك و 90 درصد مرفین اجباراً از مرز ایران می گذرد و تلفات و صدمات جانی و مالی فراوانی برای كشور به بار آورده است.
قاچاق سیگار سالانه 800 میلیون دلار درآمد دارد. درآمد حاصل از قاچاق چای در كشور 200 میلیارد تومان می باشد. بنابراین با تمامی این قضایا چگونه مدل سازیهایی كه براساس بودجه و درآمد شكل می گیرد می تواند جوابگوی نیازهای واقعی باشد.
هنگامی كه در بودجه عمومی درآمدهای حاشیه ای و درآمدهای ناشی از قاچاق مبالغ بسیار بالایی است چگونه می توان سیاستهای مالی و پولی را در اقتصاد بكار برد.
دولتها باید برای مبارزه با پول شویی، یكسری از قوانین و مقرراتی را كه به پول شویی مجال می دهند، تغییر دهند و همچنین با پیگیری یكسری از سیاستها به مبارزه با پولشویی بپردازند. برای تدوین سیاستهای ضد پول شویی، تهیه گزارشات آماری دقیق مورد احتیاج می باشد. سپس باید به تدوین و تصویب قانون ضد پول شویی پرداخته شود. در بسیاری از كشورها، با استفاده از تكنیكهای فنی IMF قوانینی را كه بانكهای مركزی، بانكهای تجاری و ارزی توسط آنها اداره می شود، فرمول بندی كرده اند. برای این منظور باید قوانینی برای بانكداری تصویب گردد كه كلیه بانكها و شعب خارج آنها را از پول شویی دور سازد.
سیاست دیگر، كنترل و نظارت بر ارزهای خارجی می باشد. بدین صورت كه دولتها باید با ارائه تمهیداتی در راس بازارهای مالی قرار گرفته و بر نقل و انتقالات ارزهای خارجی نظارت داشته باشند. اعمال نظارت بر موسسات مالی و بانكها نیز سیاست دیگر مبارزه با پول شویی می باشد. برای این منظور، FATF و كمیته بال برای جلوگیری از استفاده غیر قانونی اعضای سیستم بانكی اعلامیه ای صادر نموده اند. این اعلامیه، همكاری مجریان قانون را در راستای شناسایی مشتریان بانكها و نظارت بر رفتارهایشان را با نگهداری و ثبت اطلاعات مربوطه و گزارش رفتارهای غیر قانونی آنها مورد توجه قرار داده است . زیرا پول شویی در سطح وسیع منجر به آلوده شدن مدیران سیستم بانكی و در نتیجه كل سیستم مالی خواهد شد.
یكی دیگر از سیاستهای كلان دولت، وصول مالیات می باشد. بدین ترتیب كه اصلاح ساختار مالیاتی كشور، سبب جلوگیری از فرار مالیاتی و در نتیجه جلوگیری از ایجاد پول های كثیف و پولشویی خواهد شد.
سازمان بین المللی مبارزه با پول شویی  (FATF)
FATF یك سازمان بین المللی مبارزه با پول شویی می باشد. در این راستا، سازمان FATF مبارزه با فعالیتهای غیر قانونی كه دامنه وسیع فعالیتهای اقتصادی را نیز در بر می گیرد، آغاز نموده است. در حال حاضر FATF شامل 31 عضو (29 كشور و2 سازمان بین المللی) می باشد.
اعضای FATF شامل كشورهای آرژانتین، استرالیا، اتریش، بلژیك، برزیل، كانادا، دانمارك، فنلاند، فرانسه، آلمان، یونان، هنگ كنگ، سوئیس، ایسلند، ایرلند، ایتالیا، ژاپن، لوكزامبورگ، مكزیك، هلند، سوئد، نروژ، پرتغال، سنگاپور، اسپانیا، نیوزلند، تركیه، انگلستان و آمریكا و دو سازمان بین المللی اتحادیه اروپا و شورای همكاری خلیج فارس می باشد كه عمدتا مهمترین مراكز مالی جهان محسوب می شوند. سازمان FATF دارای یك دستورالعمل 40 ماده ای می باشد كه كلیه جنبه های مبارزه با پول شویی را در برگرفته و اعضای آن ملزم به انجام آنها می باشند.
مثالهایی از عملیات ضدپول شویی در دنیا
دولتها براساس روشهای متفاوت پول شویی در كشورشان، راههای متفاوتی را نیز برای عملیات ضد پول شویی انجام می دهند. یكی از اصلی ترین روشها، با نام كردن حسابهای بی نام در زمان افتتاح و یا بستن اینگونه حسابها می باشد. این نوع روش ضد پول شویی به خصوص در كشور استرالیا قابل ذكر است. یك مثال عملی دیگر برای وضع قوانین ضد پولشویی می توان به عملیات قوانین محرمانه بانك  BSA، (The Bank Secrecy Act) در آمریكا اشاره نمود. بر طبق این قانون به وزیر خزانه داری آمریكا اجازه داده شده است كه برای نظارت هر چه بیشتر موسسات مالی و بانكها، به سندهای شناسایی افراد و پرونده ها و گزارشات محرمانه موسسات مالی و بانكها دسترسی داشته باشد تا افرادی كه حسابهای بی نام گشوده اند شناسایی شوند. (BSA) كه در آمریكا درسال 1970 درواكنش به سوء استفاده نهادهای مالی، برای مبارزه با عملیات غیر قانونی ایجاد شده است، از ابزارهایی مانند ثبت و بازبینی گزارشات، به خصوص در مواردی كه مربوط به فعالیتهای مشكوك و مبادلات پول نقد و ابزارهای پولی بی نام شبیه چكهای مسافری بی نام و گزارشات و صورت حسابهای بانكهای خارجی می باشد، استفاده می نماید. به عنوان نمونه گزارش مبادلات پول در جریان CTR، (Currency Transaction Report) بدینصورت است كه موسسات مالی باید پرونده ای از CTR برای مبادلات تجاری بیش از 10000 دلار داشته باشند و كلیه مبادلات بیش از 10000 دلار در آن ثبت شود. به مورد دیگر می توان به گزارش مبادلات بین المللی پول جاری و ابزارهای پولی CMIR (Report of International Transportation of Currency and Monetary Insurance)، اشاره نمود. (BSA) افراد را ملزم می نماید كه باید هنگام خروج از مرز آمریكا و انتقال پول در جریان و یا دیگر ابزارهای پولی بیشتر از 10000 دلار، آن را اظهار نمایند.
درمیان كشورهای خاور میانه كه سازمان ملل، آنها را در ارتباط با پول شویی نگران كننده تشخیص داده، می توان به كشورهای لبنان، امارات متحده عربی و كما بیش مصر و بحرین اشاره نمود. البته اعلام شده است كه اردن، كویت، عمان، قطر، عربستان سعودی و سوریه نیز باید تحت نظارت و كنترل قرار گیرند. در این كشورها نیز تلاش هایی برای ضد پول شویی در جریان است.
كشور لبنان كه دارای یكی از لیبرالترین و پیشرفته ترین نظامهای مالی در خاور میانه می باشد و از همكاری با  FATF  نیز خودداری كرده است، در سال    2001 ، قانونی را مبنی بر جرم شناخته شدن عملیات پول شویی در این كشور به تصویب رساند. علاوه بر این بانك مركزی لبنان نیز با صدور بخشنامه ای، نظارت بر عملیات پول شویی و ارایه گزارش از تمامی عملیات بانكی مشكوك را در دستور كار خود قرار داده است. امارات نیز در یكم دسامبر سال 2000، طی بخشنامه ای تمامی نهادهای مالی را ملزم نمود كه هرگونه معاملات مشكوك را به واحد موارد مشكوك و ضد پول شویی بانك مركزی گزارش دهند و یا هر فرد و یا سازمانی كه مشاركتشان در پول شویی محرز شود، به مشاركت تلویحی یا غیر مستقیم درپول شویی متهم كنند.
جمع بندی و نتیجه گیری:
اكتساب پولهای كثیف و تطهیر آن عملی خلاف و غیر قانونی بوده و دارای تبعات منفی بسیاری بر اقتصاد كشور می باشد. به همین دلیل مبارزه با پول شویی مورد توجه جامعه جهانی قرار گرفته است و كشورها برای نیل به این مقصود اقدام به تصویب قوانین و مقررات ویژه ای نموده اند. سازمان بین المللی مبارزه با پول شویی (FATF) كه شامل  29  كشور به همراه اتحادیه اروپا و شورای همكاری خلیج فارس می باشد، دستورالعملی را جهت مبارزه با پول شویی تصویب و اعضا را به رعایت مفاد آن ملزم نموده است. در ایران نیز پولهای ناشی از رفتارهای مجرمانه ای نظیر فرار مالیاتی، ارتشاء، اختلاس، قاچاق كالا و همچنین خرید و فروش مواد مخدر و موارد دیگری از این قبیل وجود دارد كه به دلیل فقدان الزامات قانونی، به سادگی در قالب فعالیتهای مالی و سرمایه گذاری تطهیر گشته و منشاء اصلی آنها گم می شود. عدم مبارزه با پولشویی موجب شیوع بیشتر جرایم شده و تمایل به سرمایه گذاری در فعالیتهای مولد را كاهش داده و موجب تضعیف بنیانهای اقتصادی كشور می گردد. به همین دلیل ضروری است كه با تصویب قوانین و مقررات لازم و همچنین اتخاذ تدابیر مناسب جهت مبارزه با تطهیر پولهای كثیف اقدام شود تا از این طریق عرصه بر رفتارهای مجرمانه تنگ شده و كسانی كه صاحب پولهای كثیف می گردند به سادگی قابل شناسایی باشند.

منبعwww.prozhe.com

 




طبقه بندی: مقالات علمی و پژوهشی، 
برچسب ها: توازن، تحقیقات حسابداری وحسابرسی، پولشویی، حسابداری، تحقیقات حسابداری و حسابرسی، جواد پورغفار، قانون مبارزه با پولشویی، دبیرخانه مبارزه با پولشویی، وزارت اموراقتصادی ودارایی، تكالیف حسابداران و حسابرسان،
ارسال توسط جواد پورغفار
آخرین مطالب
آرشیو مطالب
نظر سنجی
كدامیك از موضوعات این سایت را بیشتر می پسندید











صفحات جانبی
پیوند های روزانه
امکانات جانبی
blogskin

قالب وبلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic